NAZİZMİN SEMBOLÜ OLARAK BİLİNEN GAMALI HAÇIN MENŞEİ

0
82

Yazı ve Fotoğraflar: AYŞE SAFİ

Gamalı haç bizde genellikle Alman veya Nazi haçı diye bilinir ve İkinci Dünya Savaşı sırasında yaygınlaştığına inanılır. Belki de bu yüzden fazla benimsenmemiş ve incelenmemiştir. Lâhur müzesini gezerken gördüğüm eser, bu konuya eğilmeme sebep oldu. Gördüğüm eser, Budizm’in Gandhara sanatına ait, Buda’nın ayak iziydi. Yani M.S. I. veya II. yüzyıla ait. Demek gamalı haç yeni değildi. Daha sonra gezdiğim müze veya arkeolojik kazılarda da araştırmalar yaptım. Hemen hemen her devirden küçük de olsa bir örnek görebiliyordum. Acaba gamalı haç veya dünyadaki ismiyle ‘svastika’ Hindistan yarımadasından mı doğmuştu?

Svastika İsmi.

Svastika Hint yarımadasında konuşulan sanskrit lisanında bir kelimedir. Su – as – ti kelimesi sonuna ka ekini almıştır. Bugünkü Svastika kelimesi iki kelimeden, ‘svas’ ve ‘tika’ kelimelerinin bileşiminden meydana gelmiştir, saadet anlamında kullanılmaktadır. Bu konuda daha geniş bilgi almak için Pakistan Milli Müzeler Müdürü, Arkeolog S. S. Nakvi ile konuştum. Bay Nakvi: — Bugün Karaçi, Lâhur, Taksila, Peşaver, Moenjadero müzelerindeki eserlere dayanarak Hindistan yarımadasındaki svastikaların en eskisinin, İndus Vadisi medeniyetinin bir kolu olan Moenjodaro’da bulunduğunu söyleyebilirim, dedi. Yani M.O. 2500 yıllarına aittir. Fakat elimizdeki imkânlar yani bu devreye ait yazıyı okuyamadığımız için, henüz o zamanlardaki ismini bulmamıza imkân vermiyor. Eğer Moenjodaro en eskisi değilse, muhakkak eskilik yönünden ikinci gelir. Bu sırada camekânlardan birkaç örnek çıkardı. Bunlar İndus vadisinde, Moenjodaro’da bulunmuş beyaz renkli sabun taşından yapılmış mühürlerdi. Üzerlerinde gamalı haçlar vardı.

— Daha sonra svastika’nın Budist devrinde bakır tabaklar, altın mücevher, bakır para ve tuğla çinilerde dekoratif unsur kullanıldığını görüyoruz, diye devam etti. Nihayet, güneşin temsilcisi olarak Hindu medeniyetinde beliriyor. Hindular bugün bile onu takdis sembolü olarak kabul ediyorlar.

Gerçi 1930’larda Naziler bu şekli kendi sembolleri olarak anlamışlarsa da o, bugün bile dünyada Hindu sembolü diye tanınır. Bence bugünkü ismi, svastika’da Hindular’dan gelmektedir.

Müzelerin dışında Müslüman devrine ait eserlerin toplandığı Thatta’da veya bazı evlerde de bu işareti gördüğümü Bay Nakvi’ye söylediğim vakit onları da, bazı Müslüman eserlerindeki Hindu etkisine bağladı.

Yalnız Hindistan’da mı?

Hindistan yarımadasının dışında da örneklerini gördüğüm gamalı haça, tarih öncesi devirlerde mezarlarda yapılan kazılarda da rastlanmıştır. Bazı bilginlere göre gamalı haçı Aryalar güneş sembolü olarak kullanmışlar, onlardan Iran üzerinden İskandinavya’ya kadar yayılmıştır. Bazı kaynaklar da Meksika ve Peru’da da görüldüğünü belirtiyorlar. Bu konuda da Bay Nakvi’nin fikrini almak istedim.

— Evet, tarih öncesi devirlerde vardır, dedi. Svastika dünyada mevcut en eski dekoratif motiflerden biridir. Ege ve eski Grek cilalı çömleklerinde, bazı tipleri de Grek ve Mısır kadın saç tuvalet eşyalarında görülür. Bu kadar eski bir geçmişi olmasına rağmen demek gamalı ha-çın günümüzdeki gibi yaygın tanınması için Naziler’in onu kendilerine sembol olarak seçmesini beklemek gerekiyormuş.

Budist sanatından bir örnek: Buda’nın ayak izi. Parmak uçlarında gamalı haç vardır.

Paylaş

CEVAP VER